Rapport Nationale Ombudsman over statushouders
Financiële ondersteuning is noodzakelijk

Topicus Overheid

Gisteren publiceerde de Nationale Ombudsman een rapport over de moeilijkheden die statushouders ondervinden. De nieuwe Wet Inburgering lijkt nog weinig te hebben opgelost voor deze groep. Zijn belangrijkste aanbeveling (zorg voor gedegen financiële begeleiding) kan goed worden ondersteund door een aanpak en applicatie die voor en door gemeenten is gemaakt: Het Huishoudboekje.

Gepubliceerd op: April 26, 2022

Net als zoveel rapporten van de Nationale Ombudsman, is ook dit een rapport vol schrijnende gevallen, voortkomend uit het ingewikkelde woud van regels en organen in ons land waar burgers de weg moeilijk in vinden. Laat staan nieuwe burgers. Uit het rapport haal ik onder meer dat het bijna onvermijdelijk is voor een statushouder om vermijdbare schulden te maken. Er lijken weliswaar voldoende mogelijkheden te zijn om statushouders een financieel bestaansminimum te bieden, maar de regelingen worden niet direct uitbetaald en moeten bij een veelheid aan loketten aangevraagd worden. Om die periode te overbruggen gaan mensen leningen aan. Daarnaast worden bij de aanvraag van regelingen ook nog eens significante fouten gemaakt die leiden tot terugvorderingen. Dat gebeurt allemaal in de eerste maanden van het statushouderschap; naast de verhuizing, de nieuwe school, de nieuwe woning en het verwerken van verdriet, trauma, zorgen, enz. Kortom, niet een start die de statushouder veel vertrouwen in zichzelf en in de overheid geeft.

Aanbeveling nummer 1 van de Nationale Ombudsman is “Zorg voor goede financiële begeleiding”. De wettelijke plicht voor gemeenten is dat zij de betaling van de vaste lasten uit handen nemen gedurende de eerste zes maanden; en dat de statushouders ondertussen worden begeleid om financieel zelfredzaam te worden. Gemeenten voeren dat elk op een eigen manier uit; dit leidt tot veel verwarring bij statushouders, COA en de vrijwilligers en medewerkers van VluchtelingenWerk.

De gemeenten Utrecht en Nijmegen hebben gezamenlijk en met support van Amsterdam en Rotterdam een aanpak opgezet die in ieder geval de financiële begeleiding goed ondersteunt. Statushouders hebben een andere behoefte dan mensen die traditioneel in de hoek van het budgetbeheer terecht komen en zijn meer vergelijkbaar met mensen die bijvoorbeeld door een plotselinge lastige situatie (mantelzorg, arbeidsongeschiktheid) hun financiën deels uit handen willen geven om erger te voorkomen. Het Huishoudboekje is voor dergelijke situaties bedacht, en inmiddels succesvol ingezet voor statushouders en andere kwetsbare groepen.

Het Huishoudboekje bestaat uit een aanpak en een applicatie. De aanpak behelst onder meer dat de gemeente meer als dienstverlener dan als hulpverlener optreedt. Door naast de statushouder te gaan staan, kan gewerkt worden aan een goede band tussen inwoner en de gemeente. Het Huishoudboekje richt zich uitsluitend op de inkomsten en de essentiële vaste lasten. Op eigen verzoek kan de inwoner gaandeweg meer zelf regelen. Mits bij de intake een stevige check is gedaan op de juistheid van de aanvraag van regelingen (met name de situatie m.b.t. een eventuele partner die nog elders verblijft), zou de gemeente ervoor kunnen kiezen om inkomsten en uitgaven over de eerste drie tot vier maanden te middelen, zodat de statushouder niet zelf een consumptieve lening hoeft te sluiten om het tijdelijke inkomstengat op te vullen.

De applicatie is open source en door iedere gemeente met weinig implementatietijd in te zetten. Topicus heeft een optioneel dienstenpakket ontwikkeld dat zorgt voor continuïteit, veilige hosting en een servicedesk. Ook bieden we trainingen en een kort implementatiebegeleidingstraject aan. De applicatie zelf blijft echter van gemeenten voor gemeenten, zodat de gebruikers maximale invloed op de doorontwikkeling hebben. VNG Realisatie coördineert de samenwerking tussen de gebruikers.

De combinatie van aanpak en applicatie was genomineerd voor de Overheidsinnovatie Award van 2021. Ook een extern ervaringsonderzoek liet zien dat Het Huishoudboekje erg goed aan de doelstelling voldoet: het ontzorgen van de deelnemer. Op basis van de ervaringen in de praktijk is de applicatie doorontwikkeld en klaar om in te zetten bij nieuwe gemeenten.

Het Huishoudboekje is natuurlijk niet de oplossing voor de problemen die de Nationale Ombudsman beschrijft, maar adresseert wel een centraal punt van zijn aanbevelingen. Met deze laagdrempelige dienst krijgen integratiemedewerkers meer tijd voor de wezenlijke contacten met statushouders, zodat ze iets zachter landen in hun nieuwe woonomgeving.

Voor meer informatie over Het Huishoudboekje, bezoek onze website: www.mijnhhb.nl, reageer op deze post, stuur een bericht of neem contact op met Winny Bakker van Topicus via service.sociaaldomein@topicus.nl.

Het rapport van de Nationale Ombudsman vind je op de website https://www.nationaleombudsman.nl/nieuws/2022/statushouders-lopen-groter-risico-op-langdurige-financiele-problemen